Pomak Hora Derneği İlyasağaçiftliği Köyü Hayırı’na Katıldı.

Pomak Hora Derneği Yönetim Kurulu Üyeleri Olarak Çanakkale’ nin Çan İlçesine Bağlı Pomak Köylerinden İlyasağaçiftliği Köyü Hayırı’n da İdik…

Yardımlaşma ve dayanışmanın ön plana çıktığı önemli bir gelenek de Çanakkale ve çevresinde düzenlenen köy hayırlarıdır. Köy hayırları, Çanakkale’nin, kısmen de Balıkesir’in köylerinde, nisan ve mayıs aylarının herhangi bir hafta sonunda, seyrek de olsa haziran ayı içerisinde, genellikle bu iş için seçilmiş bir alanda, bütün bir köy halkının katılımıyla düzenlenen ve herkesin doğal davetli olduğu, duaların edildiği, birlikte yemeklerin yendiği, takvime bağlı yöreye has geleneksel şölenlerdir. Takvime bağlı olan (özellikle belli bir zaman aralığında düzenlenen) geleneksel şölenlerin benzerleri, elbette Yengi Kün, Mart Bozumu, Ulıstın Ulı Künü, Nartukan, İrte Yaz, Cılgayak, Cılpazı, Baba Marta, İlkyaz Yortusu, Gündönümü, Nevruz, Sultan Nevruz, Hıdırellez, Sabantoy… vb. (Pirverdioğlu 2002: 44-50) adlarla düzenlenmektedir. Köy hayırları ve geniş coğrafyalara yayılmış adları sıralanan bu uygulamalar, takvime bağlı, geniş katılımlı ve eski geleneksel uygulamalardan mülhem olmaları gibi bazı benzerlikler gösterirler. Köyler arasında belirli bir sıra dâhilinde düzenleniyor olmaları, köy hayırlarını benzerlerinden farklı kılan ince bir ayrıntıdır.

 

Çan’ ın da geleneksel olarak neredeyse her köyünde yapılan “Köy Hayırları”, eskiden köydeki her evden 5-6 çeşit yemek bulunan bir sofra çıkarılarak yapılırdı. Bu hayırda, “Fakir ailelerin sofrasına zenginler oturur, zengin ailelerin sofralarına ise fakir misafirler oturtulurdu”. Sofra sahibi de onlarla birlikte yemek yerdi. Kural böyle idi. Yemeklerin beğenilmesi ise, yemek tabaklarının (çanak) tamamının yenmesi (sıyrılması) ile belirlenirdi. Yemekler yenmez tabaklarda kalır ise ev sahibi üzülür ve kendisindeki eksikliği aramaya başlar. Yemeklerin tamamı yenir ve ‘çanaklar sıyrılır’ ise aile reisinin ve ev hanımının değmeyin keyfine… Sonraki yıllarda ise bu gelenek zamanın ruhu ile değişip çeşitlendirilerek yaşatılmaya devam edildi. Köy hayırları, günümüzde birbirini tamamlayan üç farklı görüş ve anlayışa oturmaktadır. Düzenleyen ve en geleneksel halleri ile hatırlayanlara göre;

 

1- Hayır, çiftçilerin âdetidir. Mahsulün bol, işlerin hayırlı olması için yapılır. Bunlar yolunda olsun diye dua ederiz. Geçmişlerimizi anarız, dost-ahbap bir araya geliriz.

2- Fakirlere birazcık yardım olması -gerçi hepimiz fakiriz ya…-, en fazla da insanların bir araya gelmeleri, birbirlerini tanımaları için yapılır. Gençlerimiz dört gözle bekler ki, görücüye çıkan kızları görebilsinler. Burada tanışma-görüşme olur gençlerimiz arsında. Hem nişanlılar da burada buluşmuş olurlar.

3- Hayır denilen şeyin manası hayrına, hayırlı olsun, yardım olsun ve sevabına demektir. Amma, şimdi adamın karnını bir öğün doyurmakla onun sıkıntısına çare olunmaz ki… Bence bu, ataların-ötelerin bir araya gelebilmek için icat ettikleri bir cemiyet.

 

Daha sonraları ise hayırlarda dağıtılacak yemekler için, köylerde derin çukurlar açılır, kazanlar konur, etli ve zeytinyağlı bulgur pilavları, tas kebapları, keşkek ve diğer etli ve sebzeli yemekler ile tatlı ve salatalar, ayranlar yapılırdı. Yemekleri köyün kadınları yaparken, odun ve ateş ise köy gençlerinin sorumluluğunda olurdu. Köy gençlerini ‘Efebaşı’ yönetir ve eksikleri ile yemek dağıtımı hizmetlerini onlar yapardı. Günümüzde de durum çok farklılık göstermemekle birlikte biraz daha makineleşmeye ayak uydurulmuştur. Mesela artık “keşkek”ler kazanlarda büyük tahta kepçelerle değil de traktör arkalarına kurulan bir mekanizmada dönen metal (çırpaç) ile

karıştırılarak yapılır oldu. Önceden “imece” usulü ile köyün maharetli ahçı/aşçıları tarafından pişirilen tüm yemekler artık köy dışından özel aşçılara da yaptırılır oldu.

 

Yemeklerde ve yapılış ruhlarındaki değişim bu bahsedilen seyirde gelişse de, yardımlaşma ve dayanışma ruhu yitirilmeyen ve kaybedilmeyen yegâne şey olarak varlığını koruyor… Hala herkes davetli ve imece usulü ile işlerin üstesinden geliniyor ve geriye tok karınlar ile bir kıvanç ve mutluluk duygusu kalıyor…

 

Pomak Hora Derneği Yönetim Kurulu üyeleri olarak bizler de, bu haftasonu (28 Nisan 2013 Pazar günü) Çan’ ın Pomak köylerinden olan İlyasağaçiftliği Köyü’ ndeki köy hayırındaydık. Her yıl olduğu gibi köyün camii, köy kahvesi ve hemen üstündeki eski köy okulunun bahçesi civarında düzenlenen geleneksel hayır öğle namazı sonrasında dualar ile başladı, devam etti ve sonlandı. Oldukça kalabalık geçen ve önemli davetlilerin ağırlandığı bir hayırdı. Etli bulgur pilavı, kemalpaşa tatlısı ve ayrandan oluşan menü oldukça lezizdi. Her yıl köyde yaşayan, köyden göç etmiş, civar köylerden dostları ve katılmak isteyen tüm herkesi buluşturan, ağırlayan, hasretlik gideren bu hayırların; gerçek dayanışma, kaynaşma ve yardımlaşma ruhuyla yaşamaya devam etmesi tek temennimiz olsun…

 

Pomaknews Agency Muhabiri/Barış DİRİK